NHÀ VĂN TÀI NĂNG VÀ SỰ SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT (Th.S Võ Minh Hải).

Nhà văn tài năng và sự sáng tạo nghệ thuật

                                                  Võ Minh Hải

                              (Khoa Ngữ văn Đại học Quy Nhơn)

        Sáng tạo là quá trình tìm hiểu về chân lý nghệ thuật với tư cách là một đối tượng chiếm lĩnh đặc thù. Nó thoát thai từ cuộc sống mang lại những hương vị thơm ngát dung dưỡng tâm hồn con người. Trong hoạt động ấy tài năng của người nghệ sỹ dường như là yếu tố quan trọng nhất đó cũng là cái mà nhà văn Nga Tuốc – Ghê – Nhép muốn đề cập đến trong quan điiểm của mình:“ Cái quan trọng trong tài năng văn học là cái mà tôi muốn gọi là tiếng nói của mình..”.

      Tài năng của người nghệ sỹ là vấn đề luôn gây tranh cãi. Một tác phẩm thật sự mang lại cảm xúc cho người đọc không chỉ ẩn chứa trong nó nội dung sâu sắc mới lạ mà còn phản ảnh được cái chân tài của nhà nghệ sỹ. Đó là yếu tố uyển chuyển ẩn chứa trong tác phẩm và thể hiện thông qua nhiều khía cạnh khác nhau từ quan điểm góc nhìn chi tiết hình tượng khả năng thâm nhập cuộc sống vốn văn hoá…Tuy nhiên vấn đề đặt ra ở đây là như thế nào là nhà văn tài năng và giàu cá tính sáng tạo? Vì sao nó lại là yếu tố quan trọng nhất?

      Theo truyền thống của Phương Đông người ta luôn coi cái tài là do trời ban cho. Quan niệm này giúp cho người nghệ sỹ tránh được thói tự mãn kiêu căng vô lối. Còn những người theo quan điểm thực tế thì luôn cho rằng tài năng chính là do công phu rèn luyện mà thành. Quan niệm này giúp cho nhà nghệ sỹ vững chí rèn tài. Song cái khả năng ấy suy cho cùng là vậy nó vừa là những khả năng thiên phú nhưng đồng thời nó cũng vừa là nhờ công phu rèn luyện của họ. Cái cá tính của nhà văn là sự thể hiện những tư chất những khả năng đặc biệt của họ trong sáng tạo nghệ thuật đặc biệt là văn chương. Đó là sự tổng hợp sức mạnh năng động giàu có sâu sắc của thế giới nội tâm trong mối quan hệ với ngoại giới. Nó là kết tinh không chỉ bởi sự khổ luyện một đời của nhà văn nhà thơ mà có khi là thông qua một mã di truyền của cả một dòng họ qua bao đời đúc kết mà thành. Không ai phủ nhận tài năng của Nguyễn Du khi sáng tác Kim Vân Kiều ( Đoạn Trường tân thanh) mà không có sự ảnh hưởng của truyền thống sáng tác của họ Nguyễn ở Tiên Điền. Cái tài của người sáng tác văn chương còn là sự cô đọng của cả một nền văn hoá mà bản thân họ được tắm trong đó nó như bầu không khí vô trùng và ngẫu nhiên mang lại cho họ những suy tư trong tâm hồn những sầu muộn rất người những lý giải phân tích hợp lý về cuộc đời về lẽ sống niềm tin…Bởi thế giây phút sáng tác là những giây phút thăng hoa cùng với những cảm hứng tuyệt vời. Tạo hoá đã trao cho họ sứ mệnh chăn sóc tâm hồn con người nhưng đồng thời cũng ban cho họ một trí tưởng tượng siêu việt vượt lên trên mọi biên độ để tạo ra những chân trời nghệ thuật. Con tạo đã ký thác chân lý của hoàn vũ nhân sinh thế sự vào trong họ và với những chất liệu tươi rói của cuộc sống họ đã xây dựng nên biết bao hình tượng sâu sắc. Sự mòn mỏi của người chinh phụ sự tự ý thức của người cung nữ đã được tác giả các khúc ngâm mô tả chân thực tỉ mỉ đã tạo nên khả năng hiện thực hoá tâm hồn phản ánh những trăn trở băn khoăn trong tâm lý người phụ nữ đời loạn người cung nữ nơi cung cấm những thành công ấy nếu không có cái tài khả năng lắng nghe của của nhà thơ thì có lẽ nó chỉ là một kiểu tự sự như các kiểu thuật sự trong Tình sử Trung Hoa (tên tác phẩm gồm hai tập do NXB Văn nghệ TP HCM XB Phùng Mộng Long biên trứ) .

      Tài năng và cá tính sáng tạo của nhà văn giống như tảng băng trôi nó có phần nổi có phần chìm và cũng như vậy tài năng và cá tính của người nghệ sỹ có phần thực có phần ảo. Khả năng giao thoa giữa hai phần này sẽ mang lại cho tác phẩm sức hấp dẫn và khả năng tái tạo mới trong vấn đề thanh lọc tâm hồn người đọc. Bản thân nhà văn còn là một cá thể xã hội một thực thể mang đầy cá tính điều đó góp phần trong việc tạo nên giá trị độc đáo riêng biệt của từng ngòi bút trong sáng tác. Trên cơ sở này mỗi người sẽ phát huy được khả năng tiềm  ẩn vốn có của mình. Những nhà thơ là những nhà ngoại cảm vĩ đại cảm xúc trong họ dâng coa nhưng ngọn triều và tuôn ra những dòng thơ mang nhiều sắc thái. Ta bắt  gặp xúc cảm mạnh mẽ trong thơ Vũ Hoàng Chương tinh tế trong thơ Nguyễn Bính cuồng nhiệt khao khát trong thơ Xuân Diệu ngỗ nghịch trong thơ Hồ Xuân Hương đoan trang cổ kính trong thơ Bà Huyện Thanh Quan… lại có những nhà thơ thích suy lý như Chế Lan Viên có người lại mang vẻ thâm thuý sâu sắc của sỹ phu Bắc Hà như Nguyễn Khuyễn có người lại mang dáng vẻ khá Tây trong bộ áo the của nhà nho đương buổi giao thời như Tản Đà… và tất cả đọng lại trong dòng chảy văn học như những chứng nhân của một thời quá khứ xa xôi nhưng còn vọng lại đến hôm nay và nó còn thể hiện ở khả năng sử dụng ngôn từ nghệ thuật đúng hơn đó là giọng văn của họ.Điều này ta thấy rõ qua giọng văn duy mỹ cầu kỳ khinh bạc nhưng lại trong sáng hồn nhiên của Nguyễn Tuân giọng văn có sức ám ảnh đến ma thuật vừa sắc sảo lạ lùng đến tàn nhẫn của Nguyễn Huy Thiệp hay giọng văn dí dỏm vui tươi bợt cợt nhưng sâu sắc có giá trị răn đời cảnh thế của Vũ Trọng Phụng.  Vậy tài năng và cá tính là yếu tố bên trong của khí chất là cái giúp người ta phân biệt giữa phong cách này với phong cách khác. Tất cả đã hoà vào trong một vẻ đẹp duyên dáng quyến rũ – Duyên thầm.

      Đến đây chúng ta có thể khẳng định rằng tài năng của nhà văn chính là cá tính sáng tạo nghệ thuật. Đó là cái thật sự độc đáo đó là cái tài nói lên đựoc nhiều điều mà không phải ai cũng nói đựơc đúng hơn đó là cái tài thổi hồn vào những xác chữ mang lại vẻ đẹp tự nhiên tươi rói như hoa đồng nội nhưng tiếng chim giữa rừng hoang núi thẳm và người nghệ sỹ nói chung và văn sỹ nói riêng mất đi chính họ thì xã hội cũng sẽ mất đi những tác phẩm kiệt xuất độc đáo. 

          Quy Nhơn tháng 10 năm 2006